Tổ chức Lao động Quốc tế ước tính, vào tháng 4/2020, Việt Nam có từ
4,6 đến 10,3 triệu người lao động có thể bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID
-19. Theo ước tính, có hơn một triệu trẻ em từ 5-17 tuổi đang tham gia
lao động tại Việt Nam, hơn một nửa trong số đó đang làm những công việc
lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Khi đại dịch ảnh hưởng đến thu
nhập của gia đình, những em này thậm chí còn có nguy cơ phải làm việc
nhiều giờ hơn hoặc trong điều kiện tồi tệ hơn.
Cục trưởng Cục Trẻ em Đặng Hoa Nam cho biết, trong thời gian qua tình
trạng lao động trẻ em tại Việt Nam đã giảm đi rất nhiều. Theo khảo sát
lao động trẻ em năm 2012 đến khảo sát năm 2018 (sắp được công bố) thì tỷ
lệ lao động trẻ em đã giảm từ 9,6%/số trẻ em xuống còn gần 5,4%/số trẻ
em. Tỷ lệ này thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ tương tự của khu vực châu Á
– Thái Bình Dương cũng như tỷ lệ chung trên toàn cầu. Thành công này có
được một phần nhờ công cuộc giảm nghèo của Việt Nam.
Tuy nhiên, đại dịch COVID – 19 đã ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời
sống xã hội, dẫn đến suy giảm nguồn kinh tế, mất thu nhập, mất cơ hội
việc làm và nguy cơ tái nghèo của các gia đình cận nghèo, các hộ nghèo,
từ đó có nguy cơ làm gia tăng trở lại lao động trẻ em.
Ông Đặng Hoa Nam nhấn mạnh, nghèo không phải là nguyên nhân duy nhất
nhưng lại là nguyên nhân lớn nhất làm gia tăng lao động trẻ em. Hầu hết
trẻ em phải tham gia lao động, bị bóc lột sức lao động đều xuất phát từ
chính yêu cầu, nhu cầu kiếm sống tăng thu nhập cho gia đình của chính
các em và cha mẹ.
Đồng tình với quan điểm này, Bà Hoàng Tố Linh, Tổ chức Lao động Quốc
tế tại Việt Nam chia sẻ, đại dịch COVID – 19 đã có ảnh hưởng sâu rộng
tới nền kinh tế thế giới và gây ra sự suy thoái kinh tế mà theo đánh giá
của Ngân hàng Thế giới là sự suy thoái tồi tệ nhất kể từ khi Thế chiến
lần thứ II xảy ra. Thị trường lao động suy giảm làm giảm cơ hội việc làm
của cha mẹ dẫn đến khả năng nhiều hộ gia đình sử dụng lao động trẻ em
như một phương pháp để đối phó với việc bị mất việc làm, đẩy các em đi
lao động để kiếm tiền cho gia đình.
Bà Lê Hồng Loan, Trưởng Chương trình Bảo vệ trẻ em, Quỹ Nhi đồng Liên
hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam lại bày tỏ quan ngại rằng ngày càng có
nhiều bằng chứng cho thấy nhiều trẻ em đã không đi học lại khi trường
học mở cửa trở lại vào tháng 5 vừa qua. Trong đó, một phần là do các em
tham gia vào lao động để giúp đỡ gia đình. Bà Loan cho rằng, lao động
trẻ em sẽ cướp đi tuổi thơ của các em; làm các em ko có tương lai tươi
sáng; ảnh hưởng tới thể chất và tinh thần; đẩy các em đối mặt với các
nguy cơ khác như: phải lao động trong môi trường độc hại, bị mua bán,
bóc lột tình dục... đồng thời, các nghiên cứu đã chỉ ra khi tỷ lệ nghèo
tăng lên 1% thì tỷ lệ lao động trẻ em sẽ tăng 0,7%. Điều này cho thấy
nhà nước cần phải đầu tư vào an sinh xã hội và giảm nghèo để giảm thiểu
lao động trẻ em.
Ở Việt Nam cũng như trên thế
giới, lao động trẻ em vẫn còn là vấn đề gây nhiều tranh cãi. Mặc
dù luật pháp Việt Nam cấm sử dụng người lao động dưới 15 tuổi nhưng
trong thực tế, trẻ em vẫn phải chia sẻ gánh nặng công việc và trách
nhiệm gia đình ở cả nông thôn lẫn thành thị. Vấn đề này không thể giải
quyết trong một sớm một chiều và đòi hỏi phải có một chiến lược tổng
thể, có sự góp sức của cả hệ thống chính trị, cộng đồng trong nước và
quốc tế
Cục trưởng Cục Trẻ em Đặng Hoa Nam cho rằng, trong thời gian qua Chính
phủ đã triển khai nhiều biện pháp, thực hiện nhiều chương trình, dự án
dài hạn như: chương trình phòng ngừa giảm thiểu lao động trẻ em; dự án
nâng cao năng lực quốc gia về phòng ngừa lao động trẻ em (ENHANCE); tăng
cường truyền thông về bảo vệ trẻ em. Bên cạnh đó, thành tựu giảm nghèo
của Việt Nam cũng góp phần giảm số lao động trẻ em tại nước ta…
Tuy nhiên, nhận thức của cộng đồng xã hội ở nước ta hiện nay về lao
động trẻ em vẫn còn rất khác nhau; nhiều người còn nhầm lẫn giữa trẻ em
cùng cha mẹ tham gia làm việc để hỗ trợ gia đình với các hành vi sử dụng
lao động trẻ em vào các hoạt động kiếm sống, làm kinh tế, có dấu hiệu
bóc lột, lợi dụng sức lao động của trẻ. Do đó, pháp luật cần có những
quy định cụ thể và chặt chẽ về việc sử dụng lao động trẻ em và trẻ em
tham gia làm việc.
Các đơn vị liên quan cần nỗ lực thực hiện các đề án, dự án cụ thể về
phòng ngừa giảm thiểu lao động trẻ em trong khu vực kinh tế không chính
thức, nông nghiệp; đặc biệt trong khu vực làng nghề, hộ gia đình. Vì
ranh giới giữa trẻ em làm việc và bóc lột trẻ em rất mỏng manh do đó cần
phải tiếp tục thực hiện các mô hình, giải pháp giúp các hộ gia đình
tiếp tục cải thiện kinh tế, tăng thu nhập mà không để con em mình bị bóc
lột sức lao động; để các làng nghề tiếp tục truyền nghề mà không rơi
vào tình trạng bóc lột lao động trẻ em; cải thiện nhận thức cho các
doanh nghiệp về lao động trẻ em…
Ông Đặng Hoa Nam, Cục trưởng Cục Trẻ em cho biết: “Những tác động của
COVID-19 đến bảo vệ trẻ em và vấn đề lao động trẻ em sẽ được Bộ Lao
động – Thương binh và Xã hội, các bộ, ngành có liên quan nghiên cứu, rút
ra bài học để xây dựng kế hoạch tiếp tục lộ trình giảm thiểu lao động
trẻ em đến năm 2025 và 2030. Hiện Cục Trẻ em cũng đang cùng Quỹ Nhi đồng
Liên hợp quốc và một số tổ chức khác xây dựng một chỉ tiêu về thực hiện
quyền trẻ em là chỉ tiêu giảm nghèo đa chiều ở trẻ em, bảo đảm thực
hiện các Quyền của trẻ em. Chúng ta hãy cùng nỗ lực hành động, đặc biệt
trong năm 2021 là năm quốc tế về phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ
em,để đại dịch COVID-19 không thể cản trở các quốc gia hướng đến việc
hoàn thành các mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030, đặc biệt
trong đó có mục tiêu về Quyền trẻ em".
Như vậy, giải quyết lao động trẻ em không chỉ là câu chuyện của hội nhập
kinh tế, thương mại quốc tế mà là câu chuyện để bảo vệ quyền của trẻ
em; tạo cho trẻ tương lai tốt đẹp nhất vì trẻ chính là nguồn nhân lực
trong tương lai của đất nước. Nếu tiếp tục để xảy ra lao động trẻ em;
trẻ em không được đi học; không được học nghề để có cơ hội việc làm bền
vững, đất nước sẽ có nguồn nhân lực tương lai chất lượng thấp kém, vòng
tròn nghèo đói sẽ còn luẩn quẩn mãi, ảnh hưởng đến sự phát triển của đất
nước trong tương lai.